متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد، لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید. لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

این بررسی به منظور تعیین سازگاری و پایداری عملکرد دانه ارقام و لاین های امید بخش و پیشرفته گندم دوروم دیم، در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادفی با 20 لاین و به مدت سه سال زراعی (80-1377) در چهار ایستگاه از مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر دیم کشور اجرا شد. در هر سال و در هر منطقه پس از برداشت، تجزیه واریانس ساده برای عملکرد دانه انجام و در پایان سال سوم در هر منطقه تجزیه واریانس مرکب (سه ساله) و در خاتمه تجزیه واریانس مرکب نهایی (سه سال و چهار منطقه) انجام شد. برای تعیین پایداری لاین ها از روش پارامتر تیپ چهار (لین و بینز)، ضریب تغییرات  (CV %) عملکرد و نیز روش غیرپارامتری رتبه بندی (Rank) استفاده شد. نتایج حاصل از تجزیه مرکب (سه سال و چهار منطقه) نشان داد که اثر متقابل سال × منطقه × ژنوتیپ بر عملکرد دانه از نظر آماری معنی دار می باشد. بیشترین عملکرد دانه در بین ژنوتیپ های آزمایشی متعلق به لاین شماره 6 (.../Mrb11//Snipe) و معادل با 33/2 تن در هکتار بود و لاین شماره 5 (Mrb11//Snipe/…) با عملکرد دانه 26/2 تن در هکتار در رتبه دوم قرار داشت. نتایج حاصل از تجزیه پایداری به روش لین و بینز نشان داد که، لاین های شماره 16، 18 و 15 دارای کمترین واریانس درون مکانی در بین ژنوتیپ های آزمایشی بوده و کمترین ضریب تغییرات عملکرد، به ترتیب متعلق به لاین های شماره 18، 16 ،15 و6 بود. نتایج حاصل از روش رتبه بندی نشان داد که لاین های شماره 6 و 5 کمترین(R بار) و لاین های شماره 17 و 7 حداقل انحراف معیار رتبه را در بین ژنوتیپ های آزمایشی به خود اختصاص دادند. جمع بندی نتایج حاصل از این بررسی نشان می دهد که دو لاین شماره 6 و 5 از عملکرد بالاتر و پایدارتری نسبت به سایر لاین ها برخوردار بوده و کاشت آن ها در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر دیم توصیه می شود. 

معرفی ارقام گندم متحمل به خشکی و گرما، امکان استفاده بهینه از اراضی واقع در مناطق خشک و نیمه خشک را فراهم می کند و موجب افزایش سطح زیر کشت و تولید با ثبات آن ها می شود. تعداد 40 ژنوتیپ گندم نان به عنوان خزانه تحمل به تنش گرما دریافتی از مرکز بین المللی تحقیقات ذرت و گندم (CIMMYT) در قالب طرح آلفا - لاتیس در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گچساران در سال زراعی 1383-84 در شرایط دیم ارزیابی شدند. لاین های منتخب در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی 1384-85 در شرایط دیم مورد بررسی قرار گرفتند. قدرت رشد گیاهچه نسبتا زیاد، زودرسی یک تا پنج روزه نسبت به شاهد، ارتفاع مناسب، طول سنبله و تعداد پنجه متوسط، وزن هزار دانه نسبتا بالا در شرایط دیم (33 گرم) و برتری عملکرد دانه تا 35.6 درصد بیشتر از رقم شاهد گندم نان از مهم ترین ویژگی های مشتقات گندم سنتتیک بود. تظاهر موفق این لاین ها در محیطی با شدت های متفاوت تنش های خشکی و گرما، نویدبخش امکان استفاده از این ژنوتیپ ها در عرصه وسیع و متنوع آب و هوایی دیم زارهای نیمه گرمسیری است، هر چند که برخی لاین های گندم معمولی نیز از نظر صفات زراعی و عملکرد دانه در مقایسه با رقم شاهد رقابت نزدیکی نشان دادند.

تنش خشکی ناشی از کم آبی و گرمای آخر دوره رشد، از مشکلات مهم در کشاورزی به شمار رفته و یکی از مهم ترین عوامل کاهش عملکرد گیاهان زراعی می باشد. به منظور بررسی میزان تحمل جو به تنش خشکی، 12 ژنوتیپ اصلاح شده جو در منطقه نیمه گرمسیر گچساران در دو شرایط آبی و دیم در دو سال زراعی 1386-1384 در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که در شرایط دیم، تمامی ژنوتیپ های مورد مطالعه از نظر تمامی خصوصیات اندازه گیری شده دچار کاهش نسبی گردیدند. بیش ترین کاهش عملکرد مربوط به ژنوتیپ های شماره 5 و 8 (به ترتیب با 2.60 و 1.68 تن در هکتار کاهش عملکرد) بود، در حالی که ژنوتیپ شماره 10 کم ترین تاثیر (%77 تن در هکتار کاهش عملکرد) را از شرایط دیم پذیرفت. تجزیه همبستگی نشان داد که عملکرد در شرایط آبی با عملکرد در شرایط دیم، 0.622 همبستگی دارد که بیانگر مفید بودن انجام گزینش برای عملکرد در شرایط مساعد (YP) و تاثیر مثبت آن بر عملکرد در شرایط تنش (YS) می باشد. مقایسه شاخص های مختلف ارزیابی واکنش ژنوتیپ ها به تنش خشکی نشان داد که میان نتایج به دست آمده از گروه شاخص های ارزیابی حساسیت به خشکی با گروه شاخص های ارزیابی تحمل به خشکی تطابقی وجود ندارد؛ به طوری که از نظر شاخص های سه گانه ارزیابی حساسیت به خشکی، شامل تحمل، افت محصول دهی و شاخص حساسیت به تنش، ژنوتیپ های شماره  10، 9 و 4 دارای کم ترین حساسیت در برابر خشکی بودند، اما از نظر شاخص های چهارگانه ارزیابی تحمل خشکی، شامل میانگین محصول دهی، تحمل به تنش، میانگین هندسی محصول دهی و میانگین هارمونیک، ژنوتیپ های شماره 5، 6 و 11 به عنوان ژنوتیپ های متحمل به خشکی شناخته شدند. برای انتخاب و معرفی بهترین معیار(های) تحمل به خشکی، همبستگی هر یک از شاخص های فوق با عملکرد تحت شرایط مساعد و تنش محاسبه گردید. نتایج این تجزیه نشان داد که هیچ یک از شاخص های سه گانه حساسیت به خشکی (شامل  TOL، LOS و SSI)، در شرایط دیم با عملکرد دانه همبستگی معنی داری نداشتند، این در حالی است که شاخص های ارزیابی تحمل به خشکی (شامل MP، STI، GMP و HAR) در هر دو شرایط آبی و دیم با عملکرد همبستگی بسیار معنی داری داشتند. بنابراین، استفاده از این چهار شاخص برای ارزیابی تحمل خشکی در برنامه های اصلاحی می تواند مفیدتر باشد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

لطفا برای مشاهده متن چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

در اغلب مناطق با آب وهوای مدیترانه ای مانند ایران، زراعت گندم در دوره پر شدن دانه با تنش خشکی و گرما روبه رو شده و این تنش ها سبب کاهش شدید عملکرد دانه می شود. برای بررسی اثر تنش گرما بر عملکرد رقم های گندم در منطقه جراحی ماهشهر، تحقیقی در سال زراعی 94-1393 بر پایه آزمایش کرت های خردشده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تاریخ کاشت (15/8/93، 15/9/93 و 15/10/93) به عنوان عامل اصلی و سه رقم (چمران، فلات و ویریناک) به عنوان عامل فرعی در سه تکرار اجرا شد. نتایج نشان داد عامل های تاریخ کاشت و رقم بر ویژگی های عملکرد دانه و اجزای آن، ارتفاع بوته، عملکرد زیست توده (بیوماس)، شاخص برداشت، میزان، سهم و کارایی توزیع دوباره، میزان و کارایی نورساخت (فتوسنتز) جاری و طول سنبله تاثیر معنی داری داشت. برهمکنش تاریخ کاشت و رقم بر عملکرد دانه و اجزای آن، میزان، کارایی و سهم نورساخت جاری، عملکرد زیستی، شاخص برداشت، طول سنبله، سهم توزیع دوباره و کارایی نورساخت جاری تاثیر معنی داری نشان داد. بیشترین عملکرد دانه با میانگین 5548 کیلوگرم در هکتار به رقم چمران در تاریخ کاشت اول (15/8/93) و کمترین آن با میانگین 2100 کیلوگرم در هکتار متعلق به رقم فلات در تاریخ کاشت سوم (15/10/93) بود.

برنامه ریزی و طراحی فضاها و مناظر شهری بدون توجه به مسایل، ضوابط، معیارها، استانداردها و الگوهای مطلوب و بهینه جهت گسترش، توسعه و طراحی های شهری ممکن نیست. یکی از این برنامه ریزی ها و طراحی ها برنامه ریزی فضای سبز شهری است. در هر فضای شهری بخشی از سیمای شهر به کاربری فضای سبز اختصاص می یابد. بنابراین باید متناسب با شرایط طبیعی هر منطقه از گونه های گیاهی متناسب و سازگار با آن منطقه در توسعه فضای سبز استفاده کرد. در مناطق گرم و خشک ایران به دلیل شرایط نامناسب طبیعی مانند دمای بالا، بارش کم، خاک های شور، گچی، آهکی و... باید نوع خاصی از گونه های گیاهی در طراحی فضای سبز این مناطق به کار گرفته شود.نوع پژوهش بر اساس هدف کاربردی و بر اساس ماهیت توصیفی - موردی بوده و اطلاعاتی که ملزم به پژوهش بوده از روش های اسنادی – کتابخانه ای گردآوری شده است. در این تحقیق سعی بر این بوده که ضمن بررسی اشکال فضای سبز شهری، اهمیت و ضرورت آن، اهداف معیارها و استانداردهای فضای سبز شهری به مطالعات اقلیمی در فضای سبز و همچنین به معرفی گونه های گیاهی مناسب جهت بکارگیری در فضای سبز شهری مناطق گرم و خشک (جنوب ایران) پرداخته شود. نتایج این پژوهش نشان دهنده این است که استفاده از گونه های گیاهی بومی مناطق گرم و خشک، علاوه بر ایجاد تنوع و زیبایی همچنین در کاهش آلودگی های هوا، صوتی و... به دلیل نیازهای کمتر و سازگاری بیشتر از نظر هزینه نگهداری موثر واقع می گردد.

1چکیده مبسوط مقدمه و هدف: گندم گیاهی است که در محیط‏ های مختلف در سراسر جهان کشت می ‏شود و تقریباً 20 درصد انرژی و 25 درصد نیازهای پروتئینی جمعیت جهان را تأمین می‏ نماید. گندم دوروم (L.var durumTriticum turgidum ) محصولی صنعتی است که عمدتاً در صنایع تولید ماکارونی مورد استفاده قرار می‎گیرد. علاوه بر این، اختلاف قیمت گندم دوروم در بازارهای جهانی نسبت به گندم نان، برخی از کشورها را بر آن داشته تا سطح زیر کشت و تولید این محصول را افزایش داده و به صادرات آن مبادرت ورزند و گندم نان مورد نیاز خود را از طریق واردات تامین کرده و با این کار مبالغ هنگفتی ارز استحصال نمایند. هر چند که اغلب عقیده بر این است که گندم دوروم نسبت به گندم نان عملکرد کمتری تولید می‎کند ولی نتایج آزمایشات یکنواخت سراسری انجام شده در سال‎های اخیر، نشان داد که نه‎تنها عملکرد گندم دوروم کمتر از گندم نان نیست بلکه لاین‎ها و ارقام امیدبخش گندم دوروم در شرایط اجرای آزمایش‎های انجام گرفته نسبت به آن افزایش عملکرد هم دارند و اگر 20% افزایش قیمت دانه آن را هم در نظر بگیریم توسعه و ترویج کشت آن در مناطق تنش‎دار می‎تواند بهره اقتصادی بیشتری را برای تولید کنندگان و کشور فراهم آورد. تولید ارقام زراعی دارای ویژگی‎های مناسب، عملکرد بالا و پایدار در تولید، از اهداف اصلی برنامه‎های به‎نژادی گندم است. از این‎رو شناسایی لاین‎ها و ارقام مناسب جهت کشت در هر منطقه جغرافیایی از اهمیت ویژه‎ای برخوردار می‎باشد. با ارزیابی مجموعه لاین‎های جدید هرگیاه در هر منطقه، امکان دستیابی به چنین هدفی امکان‎پذیر می‎باشد. با توجه به برنامه ویژه موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر در طرح افزایش ضریب خوداتکایی گندم برای معرفی ارقام جدید، این بررسی نیز برای دستیابی به ژنوتیپ‎های پر محصول‎تر و امیدبخش گندم دوروم در منطقه شمال استان خوزستان انجام گرفت. مواد و روش‎ها: بدین‎منظور و جهت شناسایی بهترین لاین های گندم دوروم از لحاظ عملکرد و سایر صفات زراعی، آزمایشی طی دو سال زراعی 1400-1399 و 1401-1400 در مزرعه پژوهشی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی صفی آباد دزفول اجرا گردید. در سال اول تعداد 76 لاین جدید گندم دوروم به‎همراه 3 رقم شاهد آران، هانا و مهرگان به‎صورت مشاهده‎ای و در سال دوم 37 لاین برتر سال اول به‎همراه سه رقم شاهد در قالب طرح آلفا لاتیس مورد ارزیابی قرار گرفتند. علاوه بر عملکرد دانه، صفات زراعی مهم دیگر شامل تاریخ‎های ظهور سنبله، رسیدگی فیزیولوژیکی، طول دوره پرشدن دانه، میزان خوابیدگی، ارتفاع بوته و وزن هزار دانه محاسبه و در انتخاب نهایی مدنظر قرار گرفتند. برای نتایج هر سال پارامترهای آماری (شاخص‎های تمایل به مرکز) با استفاده از نرم‎افزار Excel اندازه گیری گردید. همچنین میزان همبستگی بین صفات با استفاده از نرم‎افزار SPSS اندازه گیری شد. علاوه براین جهت انجام تجزیه واریانس طرح آلفالاتیس از نرم‎افزار MetaR استفاده گردید. همچنین جهت گروه‎بندی لاین‎های مورد آزمایش، دندوگرام با استفاده از روش Ward و با نرم‎افزار SPSS رسم شد. یافته‎ها: نتایج بررسی صفات در سال اول نشان داد که لاین های مورد آزمایش دارای تنوع بسیار بالایی بودند به‎نحوی که میزان عملکرد آنها از 5883 کیلوگرم در هکتار برای ضعیف‎ترین لاین تا 8350 کیلوگرم در هکتار برای بهترین لاین متغیر بود و میانگین عملکرد کلیه لاین‎های مورد آزمایش برابر 7231 کیلوگرم در هکتار بود. علاوه بر این میانگین عملکرد 37 لاین انتخابی در سال دوم در حدود 6423 کیلوگرم در هکتار بود که نسبت به عملکرد همین لاین‎ها در سال اول (7397 کیلوگرم در هکتار) در حدود یک تن کاهش داشت. یکی از اصلی‎ترین دلایل این کاهش عملکرد را می‎توان به افزایش دمای اسفند ماه در سال دوم (دمای میانگین 20 درجه سانتی گراد) نسبت به سال اول (16 درجه سانتی‎گراد) ذکر کرد که باعث گردید میانگین دوره پر شدن دانه از 49/3 روز در سال اول به 45/3 در سال دوم برسد. در نهایت با توجه به مجموع صفات اندازه‎گیری شده طی دو سال زراعی و تجزیه خوشه‎ای، لاین های شماره 6، 38، 57، 58، 59 و 73 به‎عنوان برترین لاین ها انتخاب شدند. عملکرد این لاین‎ها در سال اول به‎ترتیب برابر 8350، 8303، 7917، 7537، 8000 و 8130 کیلوگرم در هکتار و در سال دوم به‎ترتیب برابر 6933، 6917، 6775، 7045، 7178 و 6815 کیلوگرم در هکتار بود. در حالی‎که میانگین عملکرد شاهدهای آران، هانا و مهرگان به‎ترتیب در سال اول برابر 7207، 7148 و 7109 کیلوگرم در هکتار و در سال دوم برابر 5698، 6208 و 5927 کیلوگرم در هکتار بود. دندوگرام رسم شده با استفاده از مجموع صفات اندازه‎گیری شده، 40 لاین مورد بررسی را در سه گروه مختلف قرار داد که هر کدام دارای دو زیر گروه می‎باشند. نکته مهم در رابطه با تجزیه خوشه‎ای این است که در این تجزیه نیز، لاین‎های برتر انتخابی (لاین‎های شماره 6، 38، 57، 58، 59 و 73) در یک گروه قرار گرفته‎اند و تنها لاین شماره 61 به آنها اضافه گردیده است. نتیجه‎گیری: در بررسی شجره لاین های برتر مشخص گردید که در شجره 4 لاین، یک والد مشترک به نام PLATA وجود دارد که احتمالاً توانسته تا حدودی باعث برتری این لاین ها نسبت به سایر لاین های مورد آزمایش گردد. با توجه به این نتایج می‎توان پیشنهاد استفاده از این لاین جهت بهبود برنامه اصلاحی گندم دوروم در مناطق گرم و خشک جنوب را مطرح و اجرایی کرد.